1 Ocak 2027 tarihinden itibaren sanayi sicil belgesine sahip ve fiilen üretim yapan kurumların üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançlarına %12,5 kurumlar vergisi oranı uygulanması öngörülmektedir. Ancak düzenlemenin uygulamasına ilişkin bazı önemli hususlar henüz yeterince açıklığa kavuşmuş değildir. Özellikle üretim faaliyetinin kapsamı, kapasite raporlarının işlevi, fason üretim ve sanayi sicil belgesinin yıl içinde alınması gibi konular mükellefler açısından önem taşımaktadır.
1. Üretim kazançlarına indirimli kurumlar vergisi uygulaması
Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 32/8. maddesi kapsamında, sanayi sicil belgesini haiz olan ve fiilen üretim faaliyetinde bulunan kurumların münhasıran üretim faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları için %12,5 kurumlar vergisi oranı uygulanacaktır.
Düzenlemenin temelinde iki koşul bulunmaktadır:
-
Kurumun sanayi sicil belgesine sahip olması.
-
Kurumun fiilen üretim faaliyetinde bulunması.
Burada önemli olan, sanayi sicil belgesinin varlığı ile üretim faaliyetinin gerçekten yürütülmesinin birlikte değerlendirilmesidir. Dolayısıyla yalnızca belge alınmış olması, üretim kazancı elde edildiğini göstermeye yeterli değildir.
Bununla birlikte, üretimden elde edilen kazancın belirlenmesinde hangi ölçütlerin kullanılacağı ve sanayi sicil belgesinin kapsamının nasıl yorumlanacağı uygulamanın en önemli tartışma alanlarından biri olacaktır.
2. Sanayi sicil belgesinde her ürünün ayrı ayrı gösterilmesi gerekiyor mu?
Üretim yapan işletmelerin karşılaşabileceği önemli sorunlardan biri, sanayi sicil belgesinde veya kapasite raporunda yer almayan ürünlerin satışından elde edilen kazançların indirimli orandan yararlanıp yararlanamayacağıdır.
Örneğin bir motor üreticisi, kendi tesislerinde motorun ana parçalarını da üretiyor ve bu parçaların bir bölümünü başka işletmelere veya yedek parça olarak satıyor olabilir.
Bu durumda, motor parçalarının her biri için ayrıca sanayi sicil belgesi veya kapasite raporu düzenlenmesi gerekip gerekmediği sorusu ortaya çıkmaktadır.
Konunun değerlendirilmesinde iki unsur birbirinden ayrılmalıdır:
İşletmenin sanayici niteliği: Sanayi sicil belgesi, işletmenin sanayi işletmesi olduğunu ortaya koyan temel belgelerden biridir.
Elde edilen kazancın niteliği: Bir kazancın üretim kazancı olup olmadığı, işletmenin fiilî üretim faaliyetleri ve bu faaliyetlerden doğan gelirler dikkate alınarak belirlenmelidir.
Bu nedenle işletmenin kendi üretim sürecinde ortaya çıkardığı ara mamullerin veya parçaların ayrıca satılması, tek başına bunların üretim kazancı niteliğini ortadan kaldırmamalıdır.
Buna karşılık piyasadan hazır olarak satın alınan ürünlerin yeniden satılmasından doğan kazançlar, üretim kazancından ayrı değerlendirilmelidir.
Bu ayrımın sağlıklı yapılabilmesi için stok kayıtlarının, üretim emirlerinin, maliyet merkezlerinin ve satış hesaplarının birbirinden ayrıştırılması önem taşımaktadır.
3. Üretim faaliyetinin belirlenmesinde kapasite raporunun önemi
Kapasite raporları, işletmenin makine parkı, üretim donanımı ve çalışma koşulları dikkate alınarak belirli bir dönemde gerçekleştirebileceği üretim miktarını gösterir.
Ancak kapasite raporunda belirtilen miktarlar ile işletmenin fiilen gerçekleştirdiği üretim miktarları her zaman aynı olmayabilir.
Bu nedenle kapasite raporunun, üretim faaliyetinin değerlendirilmesinde yardımcı bir belge olarak ele alınması gerekir.
Özellikle çok sayıda ürün ve ara mamul üreten işletmelerde, her bir parçanın kapasite raporunda ayrı ayrı gösterilmesinin zorunlu tutulması önemli uygulama sorunlarına yol açabilir.
Burada asıl belirleyici olan husus, üretimin gerçekten işletmenin kendi organizasyonu ve üretim altyapısı içerisinde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğidir.
4. Fason üretimde indirimli kurumlar vergisi uygulaması
Fason üretim, indirimli kurumlar vergisi uygulamasında özel değerlendirme gerektiren bir başka konudur.
26 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile fason üretim yaptıran kurumların durumuna ilişkin bazı açıklamalar yapılmıştır.
Fason üretim yaptıran işletmenin üretim sürecindeki organizasyonu üstlenmesi, üretimle ilgili riskleri taşıması ve hammaddenin temininde belirleyici olması gibi unsurlar önem taşımaktadır.
Ancak fason üretimin belirli bir miktarla sınırlandırılması veya işletmenin kendi üretiminin fason üretimden fazla olması gibi koşulların hukuki dayanağı tartışmaya açıktır.
Daha da önemlisi, fason üretimi gerçekleştiren işletmelerin durumu yeterince açıklığa kavuşturulmamıştır.
Kendi makine parkı, çalışanları ve üretim organizasyonuyla başka bir işletmenin hammaddesini işleyen fason üreticinin de fiilen sanayi üretimi yaptığı açıktır.
Bu işletmenin kazancı, üretim hizmeti karşılığında elde ettiği fason üretim bedelinden kendi maliyetlerinin düşülmesiyle ortaya çıkmaktadır.
Dolayısıyla üretim zincirinin farklı aşamalarında faaliyet gösteren işletmelerin kazançlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Fason üreticinin elde ettiği kazancın yalnızca fason hizmeti vermesi nedeniyle üretim kazancı kapsamı dışında bırakılması, ayrıca hukuki açıklama gerektiren bir yaklaşım olacaktır.
5. Sanayi sicil belgesinin yıl içinde alınması halinde uygulama
Düzenlemenin uygulamasında cevap bekleyen sorulardan biri de sanayi sicil belgesinin hesap dönemi içerisinde alınması halinde indirimli oranın hangi tarihten itibaren uygulanacağıdır.
Örneğin bir işletmenin mart ayında sanayi sicil belgesi aldığını düşünelim.
Bu durumda iki farklı yorum ortaya çıkmaktadır:
-
İndirimli oran yalnızca belgenin alındığı tarihten sonraki üretim kazançlarına uygulanabilir.
-
İşletme hesap dönemi boyunca fiilen üretim yapmış ve dönem sonunda gerekli belge koşulunu sağlamışsa, yıllık üretim kazancının tamamı dikkate alınabilir.
Kanunda bu konuya ilişkin açık bir zaman sınırlamasının bulunmaması, uygulamada tereddüt yaratmaktadır.
Bu nedenle idarenin, belge alma tarihinin ve belgenin geçerliliğinin yıl içindeki durumunun indirimli oran üzerindeki etkisini açıkça belirlemesi gerekmektedir.
Ayrıca sanayi sicil belgesinin geçerliliğinin devamı bakımından yıllık işletme cetveli yükümlülüğünün de ihmal edilmemesi gerekir.
6. Üretim kazancının ticari kazançtan ayrıştırılması
İndirimli kurumlar vergisi uygulamasının sağlıklı yürütülebilmesi için üretim faaliyetlerinden elde edilen kazançların diğer faaliyetlerden doğan kazançlardan ayrılması gerekecektir.
Özellikle üretim ve ticaret faaliyetlerini birlikte yürüten işletmeler açısından bu ayrım daha da önemlidir.
Örneğin bir işletmenin:
-
Kendi tesislerinde ürettiği malların satışından,
-
Piyasadan satın aldığı malların satışından,
-
Fason üretim faaliyetlerinden,
-
Üretimle bağlantılı diğer ticari işlemlerinden
elde ettiği gelirlerin ayrı ayrı izlenmesi gerekir.
Bu ayrım yalnızca gelir hesapları üzerinden yapılmamalıdır. Üretim maliyetleri, stok hareketleri, üretim miktarları ve gider dağıtımları da dikkate alınmalıdır.
Özellikle üretim kazancının ticari bilanço kârından ayrıştırılmasında tutarlı ve denetlenebilir bir hesaplama yönteminin benimsenmesi gerekmektedir.
7. İşletmeler 1 Ocak 2027'den önce hangi hazırlıkları yapmalı?
2027 yılında uygulanacak yeni kurumlar vergisi oranından yararlanmayı planlayan işletmelerin, yıl sonunu beklemeden gerekli hazırlıkları tamamlamaları yararlı olacaktır.
Bu kapsamda aşağıdaki çalışmalar yapılabilir:
Sanayi sicil belgelerinin kontrolü: İşletmenin sanayi sicil belgesinin bulunup bulunmadığı, kapsamı ve geçerlilik durumu incelenmelidir.
Kapasite raporlarının gözden geçirilmesi: Üretim faaliyetlerinin mevcut kapasite raporlarıyla uyumu değerlendirilmelidir.
Üretim ve ticaret faaliyetlerinin ayrıştırılması: İşletmenin kendi ürettiği ürünlerle dışarıdan satın alarak sattığı ürünler ayrı stok kodları ve hesaplar üzerinden izlenmelidir.
Maliyet muhasebesinin güçlendirilmesi: Üretim maliyetlerinin ürün, bölüm ve faaliyet bazında belirlenmesine imkân sağlayacak bir sistem kurulmalıdır.
Fason üretim sözleşmelerinin incelenmesi: Hammadde temini, üretim organizasyonu, kalite sorumluluğu ve üretim risklerinin hangi işletmeye ait olduğu açıkça ortaya konulmalıdır.
Muhasebe ve vergi uygulamalarının hazırlanması: Üretim kazancının ticari bilanço kârından ayrıştırılmasını sağlayacak hesaplama ve raporlama altyapısı oluşturulmalıdır.
8. Vergi idaresinden açıklık beklenen konular
Yeni uygulamanın ilk geçici vergi döneminden itibaren sorunsuz yürütülebilmesi için idarenin bazı konuları açıklığa kavuşturması önem taşımaktadır.
Özellikle;
-
Sanayi sicil belgesinin kurum düzeyinde değerlendirilmesi ve kendi üretiminden doğan ara mamul satışları için ayrıca ürün bazında belge aranıp aranmayacağı,
-
Belgenin hesap dönemi içerisinde alınması halinde indirimli oranın uygulanacağı dönem,
-
Fason üretim yapan işletmelerin elde ettiği kazançların durumu,
-
Fason üretimde öngörülen sayısal ve kapasite sınırlamalarının hukuki dayanağı,
-
Üretim kazancının geçici vergi beyannamesinde nasıl gösterileceği,
konularında açıklayıcı düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır.
Aksi durumda mükellefler, kanunun tanıdığı bir vergi avantajından yararlanırken ileride vergi incelemesi ve tarhiyat riskiyle karşılaşabileceklerdir.
Sonuç: Vergi avantajından yararlanmak için hazırlık şimdi yapılmalı
Sanayi sicil belgeli üreticilere yönelik %12,5 kurumlar vergisi oranı, üretim faaliyetlerinin desteklenmesi açısından önemli bir düzenlemedir.
Ancak vergi avantajının kapsamı belirlenirken kanunun öngördüğü koşullar ile tebliğde yer alan açıklamaların hukuki sınırlarının birbirinden ayrılması gerekir.
Özellikle üretim faaliyetinin tespiti, fason üretim, kapasite raporlarının işlevi ve yıl içinde belge alınması gibi konularda ortaya çıkabilecek yorum farklılıklarının giderilmesi önemlidir.
İşletmeler açısından ise en doğru yaklaşım, 2027 yılına ilişkin muhasebe ve maliyet sistemlerini şimdiden hazırlamak, üretimden kaynaklanan kazançları ticari kazançlardan ayrıştırmak ve bu ayrımı denetlenebilir kayıtlarla desteklemektir.
Unutulmamalıdır ki vergi teşviklerinin etkinliği yalnızca kanunda bir avantaj tanınmasına değil, mükellefin bu avantajdan hangi koşullarda yararlanacağını önceden ve güvenilir biçimde bilebilmesine bağlıdır.